Czym jest wskaźnik temperatury, jakie są jego rodzaje i jak wybrać odpowiedni?
Czym jest wskaźnik temperatury, jakie są jego rodzaje i jak wybrać odpowiedni?
Temperatura jest krytycznym czynnikiem w przypadku wielu produktów i procesów technologicznych. Nasz klimat wyraźnie się zmienia. Fale upałów i ekstremalnie wysokie temperatury wpływają nie tylko na nasze organizmy, ale również zmuszają nas do ponownego przemyślenia procesów produkcyjnych, produktów, systemów transportu i magazynowania.
Przykładowo, lek nie może być narażony na zbyt wysoką temperaturę. Produkt mrożony nie może ulec rozmrożeniu. Z kolei materiał przemysłowy może wymagać osiągnięcia określonej temperatury, aby proces produkcyjny przebiegał prawidłowo.
Dlatego pytanie nie brzmi wyłącznie:
"Jaka temperatura jest odpowiednia?"
Ale również:
"Kiedy, gdzie, w jakim kierunku i jak długo zmieniała się temperatura?"
Na te pytania mogą odpowiedzieć wskaźniki temperatury, które są prostym, szybkim i jednoznacznym sposobem wskazywania oddziaływania temperatury.
Czym jest wskaźnik temperatury?
Słowo "wskaźnik" pochodzi od łacińskiego słowa indicare, oznaczającego między innymi "pokazywać, wskazywać, oznaczać, zwracać uwagę".
Wskaźnik temperatury to zazwyczaj niewielkie urządzenie umieszczone na podłożu papierowym lub z tworzywa sztucznego, często wielkości paznokcia lub palca, które w wyniku określonego zdarzenia temperaturowego, takiego jak wzrost lub spadek temperatury, zmienia kolor.
Ta zmiana koloru stanowi informację, że produkt został poddany określonemu oddziaływaniu temperatury.
Wskaźniki nie zawsze informują jednak wyłącznie o przekroczeniu konkretnej wartości temperatury. Niektóre z nich pokazują również, jak długo utrzymywało się przekroczenie określonego poziomu temperatury.
Są to wskaźniki temperatury i czasu.
Dlatego pierwsze pytanie zawsze brzmi:
Co chcemy udowodnić?
Gdzie możemy kontrolować temperaturę?
Kontrola temperatury nie odbywa się tylko w jednym punkcie.
Na całej drodze produktu mogą występować etapy, na których temperatura ma kluczowe znaczenie.
1. Produkcja
Podczas procesu produkcyjnego często konieczne jest osiągnięcie określonej temperatury lub niedopuszczenie do jej przekroczenia.
Może to dotyczyć między innymi:
- obróbki cieplnej,
- suszenia,
- utwardzania,
- klejenia,
- sterylizacji,
- pieczenia,
- spawania,
- różnych przemysłowych procesów technologicznych.
W tym przypadku wskaźnik nie musi służyć do wykrywania problemu.
Może być wykorzystany do potwierdzenia, że:
wymagana temperatura została osiągnięta podczas procesu.
2. Przechowywanie
Po zakończeniu produkcji produkt musi być przechowywany w odpowiednich warunkach.
W tym przypadku często pojawia się pytanie:
Czy podczas przechowywania produkt został przegrzany lub nadmiernie schłodzony?
Jest to szczególnie istotne w przypadku produktów wrażliwych na temperaturę, takich jak:
- żywność,
- leki,
- substancje chemiczne,
- próbki laboratoryjne,
- surowce i materiały przemysłowe.
3. Transport
Podczas transportu produkt może być narażony na działanie różnych warunków środowiskowych.
Załadunek, magazyn, samochód ciężarowy, kontener, lotnisko czy nawet dostawa ostatniej mili mogą stanowić potencjalne zagrożenie temperaturowe.
Wskaźnik może wówczas odpowiedzieć na proste pytanie:
Czy podczas transportu wystąpiło zdarzenie temperaturowe, które mogło zagrozić produktowi?
Jest to szczególnie istotne podczas odbioru towaru, w przypadku reklamacji lub kontroli jakości.
4. Odbiór
Odbiór towaru jest szczególnie ważnym punktem kontroli.
Produkt fizycznie dotarł na miejsce, ale nie oznacza to jeszcze, że był transportowany w odpowiednich warunkach.
Za pomocą wskaźnika osoba odbierająca może szybko sprawdzić, czy wystąpiło wcześniej określone zdarzenie temperaturowe.
Może to ułatwić podjęcie decyzji:
towar można przyjąć → konieczna jest dodatkowa kontrola → może być podstawą do reklamacji.
5. Użytkowanie
Kontrola temperatury nie zawsze kończy się w momencie dostarczenia produktu.
W przypadku niektórych produktów sam proces użytkowania może być zależny od temperatury.
W takiej sytuacji należy sprawdzić, czy produkt lub dany proces przebiegał w odpowiednich warunkach temperaturowych.
W jakim kierunku zmienia się temperatura?
Jest to jeden z najważniejszych czynników przy wyborze odpowiedniego wskaźnika.
Wzrost temperatury
Wskaźnik reagujący na wzrost temperatury aktywuje się, gdy temperatura przekroczy określoną wartość.
Przykładem jest WarmMark.
Spadek temperatury
Wskaźnik reagujący na spadek temperatury aktywuje się natomiast, gdy temperatura spadnie poniżej określonej wartości.
Przykładem jest ColdMark.
Te dwa rodzaje wskaźników nie są więc po prostu dwiema wersjami tego samego produktu.
Monitorują różne rodzaje ryzyka temperaturowego.
Czy liczy się tylko temperatura?
Nie zawsze.
Jest to jedno z najczęstszych nieporozumień.
Jeżeli produkt przez krótki czas osiągnie temperaturę krytyczną, nie musi to oznaczać tego samego, co wielogodzinna ekspozycja na tę samą temperaturę.
Dlatego istnieją również wskaźniki temperatury i czasu.
Nie monitorują one wyłącznie tego, czy została osiągnięta określona temperatura, ale uwzględniają łączne działanie temperatury i czasu ekspozycji.
Rodzina WarmMark może być stosowana właśnie w takich zastosowaniach.
Osiągnięcie temperatury czy jej przekroczenie?
Między tymi dwoma sytuacjami istnieje istotna różnica.
W niektórych procesach chcemy wiedzieć:
"Czy produkt osiągnął wymaganą temperaturę?"
W innych przypadkach interesuje nas dokładnie odwrotna sytuacja:
"Czy została przekroczona dopuszczalna temperatura?"
Przykładowo w procesie produkcyjnym wymagane może być osiągnięcie określonej temperatury.
Podczas transportu problemem może być natomiast zbyt wysoka lub zbyt niska temperatura.
Dlatego wybór odpowiedniego wskaźnika powinien zawsze wynikać z wymagań technologicznych lub logistycznych.
Odwracalny czy nieodwracalny?
Następne ważne pytanie brzmi:
Czy chcemy obserwować aktualny stan, czy udokumentować zdarzenie, które miało miejsce wcześniej?
Wskaźnik odwracalny może być stosowany do obserwowania aktualnego stanu.
Wskaźnik nieodwracalny natomiast zachowuje informację o zaistniałym zdarzeniu temperaturowym.
Może to być szczególnie przydatne podczas:
- transportu,
- odbioru towaru,
- reklamacji,
- kontroli jakości,
- audytu,
- dokumentowania procesów technologicznych.
Jak wybrać odpowiedni wskaźnik?
Wybór warto przeprowadzić w następującej kolejności:
1. Gdzie chcemy kontrolować temperaturę?
Produkcja? Przechowywanie? Transport? Odbiór? Użytkowanie?
2. Jakie jest ryzyko?
Przegrzanie czy nadmierne schłodzenie?
3. Jaka jest temperatura krytyczna?
Na przykład 0°C, 2°C, 8°C, 30°C lub 71°C.
4. Czy czas ekspozycji ma znaczenie?
Jeżeli tak, może być potrzebny wskaźnik temperatury i czasu.
5. Czy chcemy sprawdzić osiągnięcie temperatury czy jej przekroczenie?
Te dwa zadania mogą wymagać różnych typów wskaźników.
6. Czy potrzebny jest trwały zapis zdarzenia?
Jeżeli tak, warto zastosować wskaźnik nieodwracalny.
7. Czy potrzebujemy prostego sygnału wizualnego, czy szczegółowych danych?
Jeżeli potrzebny jest pełny zapis temperatury w czasie, właściwszym rozwiązaniem może być rejestrator temperatury (data logger).
Wskaźnik czy rejestrator temperatury?
Te dwa rozwiązania nie muszą być konkurencyjne.
Wskaźnik zazwyczaj dostarcza szybkiej i prostej informacji wizualnej o konkretnym zdarzeniu temperaturowym.
Rejestrator temperatury natomiast zapisuje dane w czasie, dzięki czemu można je później szczegółowo analizować.
Dlatego nie należy pytać:
"Które rozwiązanie jest lepsze?"
Lepiej zapytać:
"Jakiej informacji potrzebujemy?"
Kontrola temperatury jest częścią całego procesu
Wskaźnik temperatury sam w sobie jest tylko narzędziem.
Jego rzeczywista wartość pojawia się wtedy, gdy zostanie właściwie włączony w cały proces związany z produktem:
PRODUKCJA → PRZECHOWYWANIE → TRANSPORT → ODBIÓR → UŻYTKOWANIE
Na każdym z tych etapów ryzyko może być inne.
Dlatego nie istnieje jeden wskaźnik temperatury odpowiedni do każdej sytuacji.
Właściwe rozwiązanie zależy od tego:
co chcemy zmierzyć, jaką wartość graniczną chcemy kontrolować, jaki kierunek zmiany temperatury stanowi problem oraz jakie konsekwencje może mieć dane zdarzenie temperaturowe.
Dobry wskaźnik nie jest dobry dlatego, że ma wiele funkcji.
Jest dobry dlatego, że dokładnie odpowiada na pytanie, na które potrzebujemy odpowiedzi.